Эпоним

Эпоним (был.-гириэк. ἐπώνῠμος тылыттан тылыгар «ааты биэрбит», лат. heros eponimus) — уопсай аат уонна атын анал ааттар бу сирэй аатыттан үөскээбиттэр.

Тиэрмин устуоруйата

Төрүт суолтата

Аан бастаан эпоним диэн географическай объекка (куорат, өрүс, хайа уо. д. а.) аатын биэрбит дьоруойу, таҥараны эбэтэр киһини ааттыыллара.

Холобур, Византий куораты номох быһыытынан, былыргы гириэк дьоруойу Византы (Посейдон таҥара уола диэн ааттыыллара) олохтообут үһү дииллэрэ. Инньэ гынан, Визант Византий эпонима, онтон Византий нөҥүө Византия импиэрийэтин эпонима.

Киев куорат эпонима Кий кинээс. Кий бырааттарыттан биирдэрэ Щек — Щекавица хайа эпонима буолбута. Кинилэр балтылара Лыбедь — Лыбедь өрүс эпонима.

Сүрүн омуктар уонна уустар ааттара номох өбүгэлэрин ааттарыгар, эпонимнарга тиэрдэллэрэ. Холобур, латыыннар уустарын эпонимнара Латыын ыраахтааҕытын кытта ситимнииллэрэ. Номохторго кинини араас таҥаралары уонна дьоруойдары кытта уруулууллара. Поляктар уонна чиэхтэр омуктарын ааттара Чех уонна Лех ааттарын кытта ситимнииллэр.

Тиэрмин суолтатын уларытыы

Кэм ааһан көстүүлэргэ уонна өйдөбүллэргэ анал аат туттуу ахсаанна элбээбитэ. Ол түмүгэр, номох буолбакка, дьиҥнээх дьон үгүстүк эпонимнар буолбуттара. Онон, б. э. иннинэ 332 сыллаахха Эгиипэккэ, Сир ортотунааҕы байҕал кытылыгар, Александрия куората тутуллубута, кини эпонима Александр Македонскай этэ. 330 сыллаахха Византий Константинополь диэн ааты ылбыта. Ол курдук, эпоним уларыйыыта буолбута, былыргы куорат император Константин аатын ылыммыта.

Улуу географическай арыйыылар үйэлэрэ кэлбитинэн, ааты ирдиир географическай объектар ахсааннара элбээбитэ.

Саҥа маллар, көстүүлэр уонна өйдөбүллэр дьиҥнээх дьон ааттарынан ааттанар буолбуттара: арыйааччылар, айааччылар, учуонайдар, урбаанньыттар, хаһаайыттар эбэтэр тойоттор.

Эпонимнар уонна атыы бэлиэлэрэ

Үксүгэр эпоним предмет эбэтэр көстүү анал аата буолар, тэҥнээх предметтэр бүтүн кылаастарыгар уопсай аат тыл быһыытынан туттуллар. Холобур: лагуна, гетто, сомма, меандр (өрүс аттыгар), даунтаун. Бу процесс атыы бэлиэлэригэр элбэхтик туттуллар.

Атыы бэлиэлэр эпонимнара киэҥ тарҕатыылаахтар: «памперс» — бары биирдэ туттуллар подгузниктарга, «ксерокс» — бары куоппуйалыыр аппараат, «эппендорф» — бары полипропилен центрифуга микротрубкаларыгар, «замбони» — бары ледокомбайнарга, армстронг ыйанан турар потолоктарга, уонна да атын.

Литэрэтиирэ

• Блау М. Г. Судьба эпонимов. 300 историй происхождения названий: словарь-справочник. — М.: ЭНАС, 2010. — С. 272. — ISBN 978-5-93196-932-9
• Блау М. Г. От добермана до хулигана. Из имён собственных в нарицательные. — М.: ЭНАС, 2010. — 304 с. — ISBN 978-5-93196-957-2
• Губин В. Н. Эпонимы в кардиологии, ангиологии и ревматологии : справочник. — СПб.: Фолиант, 2003. — ISBN 5-93929-052-3
• Обнорский Н. П. Эпоним // Брокгауз уонна Ефрон энциклопедическай тылдьыта: 86 туомнаах (82 т. уо. 4 эб.). — СПб., 1890—1907.
• Рязанцев В. Д. Имена и названия: Словарь эпонимов: имена собственные, перешедшие в названия; образование терминов и понятий; происхождение имён нарицательных; слова, употребляемые в переносном смысле. — М.: Современник, 1998. — ISBN 5-270-01646-X