Тыва

Тыва Өрөспүүбүлүкэтэ


Тыва Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа	Тыва Өрөспүүбүлүтэтин гербэтэ

Киин куората

Кызыл

Иэнэ

168 600 км²

Дьонун ахсаана

308 500 (2006)

Федеральнай уокуруга

Сибирскай

Экономическай оройуона

Сибирскай

Ил тыла

Тыва тыла, Нуучча тыла

Председатель
Правительства

Шолбан Кара-оол

Председатель
Законодательной палаты Великого Хурала

Василий Оюн

Кэм зоната

MSK+6 (UTC+9, сайын UTC+10)

Тыва, официальнай аата Тыва Өрөспүүбүлүкэтэ — Арасыыйа Федерация субъега. 1961 с. Тыва АССР тэриллибитэ. 1991 Тыва Республиката.

Илин Сибиир соҕуруу өттүгэр сытар. Киин куората — Кызыл.

Тыва илин уонна соҕуруу өттүнэн Монголиялыын быысаһар, хоту өттүнэн — Красноярскай кыраайдыын, хотугулуу-арҕаа Хакасиялыын, уонна Бурятияны, Иркутскай уобалаһы кытта арҕаа өттүттэн.

Тайаан сытар иэнэ 168,6 тыһ. км² — Федерацияҕа бу көрдөрүүтүнэн 24-с миэстэни ылар.

Географията

Устуоруйата

Былыргыы кэмэ

IX үйэҕэ диэри Тыва территорията Түүр уонна Уйгуур хаҕаната састааптарыгар киирэрэ: XIII үйэ саҥатыгар монгуол-татаардар, XVIII үйэҕэ маньчжурдар сэриилээн ыла сылдьыбыттара.

Таңды Урянхай

1912 с Маньчжурия баттыгаһа суулларыллыбыта. 1914 с Тыва (Урааҥхай кыраайа) Арассыыйа протекторатыгар ылыллыбыта. Ити сыл саас Кызыл куорат төрүттэммитэ.

Тыва Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ

Сүрүн ыстатыйа: Тыва Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ

Национальнай — босхолонуулаах революция түмүгүнэн атырдьах ыйын 14 күнүгэр 1921 с Тыва Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ үөскээбитэ.

Тыва АО

1944-1961 с

Тыва АССР

1961-1991 с

Билиҥҥи кэм

Дьоно-сэргэтэ

Дьонун ахсаана

Дьонун ахсаана 308,5 тыһ. киһи (2006), плотноһа - 1,8 киһ./1 км² (2006),

Этнос

Омуктара:

тывалар — 77 %
нууччалар — 20,1 %
атыттар — 2,9 % (2002 с. биэрэпис түмүгүнэн).

Урбанизация

Куорат олохтоохторун бырыһыана - 51,5 % (2006). Куораттара: Кызыл, Ак-Довурак, Туран, Чадан, Шагонар

3 тыһыынчаттан ордук олохтоохтоох нэһилиэнньэлээх пууннар
2007 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи туругунан

Кызыл	108,3	Тээли	3,8 (2003)
Ак-Довурак	13,8	Хову-Аксы	3,7 (2005)
Шагонар	11,3	Сукпак	3,7 (2003)
Каа-Хем	10,4	Самагалтай	3,5 (2003)
Чадан	10,0	Чаа-Холь	3,5 (2003)
Туран	5,3	Балгазын	3,4 (2003)
Кызыл-Мажалык	5,0 (2003)	Хандагайты	3,2 (2003)
Сарыг-Сеп	4,6 (2003)	Бай-Хаак	3,1 (2003)
Мугур-Аксы	4,0 (2003)	Суг-Аксы	3,1 (2003)