Токарев Петр Никитич
| Токарев Петр Никитич | |
|---|---|
 | |
| Төрөөбүт күнэ | 1924 сыл олунньу 23 күнэ |
| Төрөөбүт сирэ | |
| Өлбүт күнэ | 2015 сыл ахсынньы 13 күнэ (91 сааһыгар) |
| Өлбүт сирэ | |
Пётр Никитич Токарев (1924 сыл олунньу 23 күнэ, Добрянский район[d] — 2015 сыл ахсынньы 13 күнэ, Дьокуускай) — сэбиэскэй байыаннай диэйэтэл, педагог уонна устуорук. Устуоруйа билимин хандьыдаата, полковник. Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, М. К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университет байыаннай хаапыдыратын салайааччыта, 50-тан тахса билим, билим-популяр уонна үөрэтэр-методическай үлэ ааптара[2].
Олоҕун олуктара
1924 сыл олунньу 23 күнүгэр Пермскэй уобалас Добрянскай оройуонун Аничкино дэриэбинэтигэр төрөөбүтэ[2]. Оскуола кэнниттэн тимир суол ыстаансыйатыгар үлэлээбитэ[2].
1942 сыл атырдьах ыйыгар Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыта. 1943 сыл муус устар ыйыгар Златоустовскай бүлүмүөт училищетын бүтэрэн баран, Арҕаа фроҥҥа взвод хамандыырынан анаммыта[2]. 1944 сыл атырдьах ыйыгар ВКП(б) чилиэнинэн киирбитэ[2]. 1945 сыл олунньу 5 күнүгэр ыараханнык бааһырбыта[2].
Эмтэммитин кэнниттэн ССРС Сэбилэниилээх Күүстэригэр Германияҕа ахсынньы 1949 сылга диэри сулууспалаабыта. 1950 сыл тохсунньуттан Забайкальскай байыаннай уокурук чаастарыгар сулууспалаабыта[2]. 1962 сыллаахха Саха АССР Байыаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан анаммыта[2].
1968 сыл от ыйын 31 күнүгэр саҥа тэриллибит М. К. Аммосов аатынан Саха судаарыстыбаннай университет байыаннай хаапыдыратын салайааччытынан анаммыта[2]. 1970 сыллаахха кэтэхтэн үөрэнэн бу университет устуоруйа-филология факультетын устуоруйа салаатын бүтэрбитэ[2]. 1975 сыллаахха «Партийное руководство военно-оборонной работой в Якутии: 1939–1945 гг.» тиэмэҕэ устуоруйа билимин хандьыдаатыгар диссэртээссийэ көмүскээбитэ[3].
Саха судаарыстыбаннай университетын устуоруйа хаапыдыратыгар дассыанынан үлэлээбитэ[2]. Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Өйдөбүнньүк» таһаарыы эрэдээксийэлиир кэллиэгийэтин уонна Сэрии уонна үлэ бэтэрээннэрин өрөспүүбүлүкэтээҕи сэбиэтин чилиэнинэн киирбитэ[2].
2015 сыл ахсынньы 13 күнүгэр Дьокуускай куоракка өлбүтэ[4].
Чинчийэр үлэтэ
50-тан тахса билим, билим-популяр уонна үөрэтэр-методическай үлэ ааптара[2]. Кини үлэлэрин истэригэр — икки чаастаах «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Байыаннай кэмитиэтин устуоруйата», «Хорсун быһыы уонна геройдааһын оскуолата», «Өйдөбүнньүк тэбиитэ» уонна «Саха сирин буойуттарын фроҥҥа сылдьар дьиэ кэргэттэрэ»[2].
Наҕараадалара уонна ытык ааттара
- Александр Невскай уордьана;
- Кыһыл Сулус уордьан;
- Аҕа дойду сэриитин I истиэпэннээх уордьана;
- «ССРС Сэбилэниилээх Күүстэригэр Ийэ дойдуга сулууспатын иһин» III истиэпэннээх уордьан;
- «1941–1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин» мэтээл;
- «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык олохтооҕо» бэлиэ[2];
- «Хотугу Сулус» уордьан кавалера[5].
Аатын үйэтитии
2016 сыл олунньу 23 күнүгэр М. К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет автодорожнай факультетыгар Пётр Никитич Токарев кэриэһигэр өйдөбүнньүк дуоска арыллыбыта[4].
Семья
- Кыыһа — Валентина Токарева[4].
Быһаарыылар
- ↑ Билиҥҥи Пермскай уобалас.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 Воины-педагоги (рус.) (PDF). Северо-Восточный федеральный университет имени Максима Кировича Аммосова (11 Атырдьах ыйын 2026). Сигэнии күнэ: 11 Атырдьах ыйын 2026.
- ↑ Партийное руководство военно-оборонной работой в Якутии: 1939–1945 гг. (рус.). Российская государственная библиотека. Сигэнии күнэ: 12 Атырдьах ыйын 2026.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Мемориальная доска ветерану Великой Отечественной войны Петру Токареву открыта в СВФУ (рус.) (23 Олунньу 2016). Сигэнии күнэ: 12 Атырдьах ыйын 2026.
- ↑ Орденом Якутии "Полярная звезда" награждены участник Великой Отечественной войны и ветеран госслужбы. Сигэнии күнэ: 2 Балаҕан ыйын 2026.
Литература
- Токарев П. Н. История военного комиссариата Республики Саха (Якутия). В 2 ч.
- Токарев П. Н. Пульс памяти.
- Токарев П. Н. Фронтовые семьи якутян.
- Школа мужества и отваги: история создания, развития и воспоминаний сотрудников и бывших студентов военной кафедры Якутского государственного университета.
Сигэлэр
- Воины-педагоги — Северо-Восточный федеральный университет имени Максима Кировича Аммосова.
- Мемориальная доска ветерану Великой Отечественной войны Петру Токареву открыта в СВФУ — ЯСИА.
- Партийное руководство военно-оборонной работой в Якутии: 1939–1945 гг. — Российская государственная библиотека.