Мухали
| Мухали | |
|---|---|
| монг. ᠮᠣᠬᠣᠯᠢ | |
| Төрөөбүт күнэ | 1170 |
| Төрөөбүт сирэ | |
| Өлбүт күнэ | 1223 |
| Өлбүт сирэ |
|
| Кыргыһыылар/сэриилэр | |
| Логотип РУВИКИ.Медиа Биики Хааһахха миэдьийэ билэлэр | |
Мухали (Мукали-гойон[1], Мухури[2], монг. Мухулай?, ᠮᠣᠬᠣᠯᠢ
?; 1170—1223[3]) — монгуол полководеһа, Тэмудьин-Чингис-хан атастарыттан биирдэстэрэ.
Эрдэтээҕи сыллар
Дьат салааттан дьалайыыр биистэн тахсыбыт[1]. Чжуркиннар үлтүрүтүүлэригэр Тэмудьииҥҥа аҕатын уонна атын дьалайыырлары кытта билиэҥҥэ түбэспит[4]. Кэлин Кистэлэҥ сэһэҥҥэ Тэмудьин Боорчу, Борохул уонна Чилаун нуукердарыгар киирэр, түөрт «кулүк-боотурдартан»[5] эбэтэр «түөрт дьоруойдартан» (дурбэн күлүд) биирдэстэрэ, кинилэр түөрт бастааҥы кэшик-гвардия этэрээттэрин салайаллара[6].
Тэмудьиин Мухалины Боорчуну, Борохулу уонна Чилауны кытта кэрэйиит Ван-хааҥҥа көмөлөһөргө ыыппыт, наймааннар саба түспүттэрин иһин. «Түөрт боотурдар» сэрииһиттэрэ Нилха-Сангума (Сангуна) диэн Ван-хаан уолун кыаттарыыттан быыһаабыттар. Хуулан-хут диэн сиргэ Коксэу-Сабрах диэн найман сэрииһитин кытта утарсыбыттар, Ван-хаан дьонун, баайын төннөрбүттэр[7][8].
Цзинь империятын кытта сэрии
Дьиҥинэн Чингис-хаан Орто Азияҕа сэриилээһинин кэмигэр, Цзинь империятын кытта сэриини Мухали салайбыта. 1217 сыллаахха го-ван — Чингис-хаан суоҕугар салайар тиитулу ылбыт (Кистэлэҥ сэһэҥҥэ бу титул 1206 сыллааҕы курултаайга биэрии анахронизм буолар)[9].
Быһаарыылар
- ↑ 1,0 1,1 Рашид ад-Дин. Сборник летописей. — Т. 1, кн. 1. — С. 93.
- ↑ Бичурин Н. Я. (Иакинф). История первых четырёх ханов из дома Чингисова // История монголов. — М.: АСТ: Транзиткнига, 2005.
- ↑ Мэн-да бэй-лу («Полное описание монголо-татар»). Прим. 152 / Пер. Н. Ц. Мункуева. — М.: Наука, 1975.
- ↑ Козин С. А. Сокровенное сказание монголов. § 137.
- ↑ Козин С. А. Сокровенное сказание монголов. § 163, 177.
- ↑ Кычанов Е. И. Кешиктены Чингис-хана (о месте гвардии в государствах кочевников) // Mongolica: К 750-летию «Сокровенного сказания». — М.: Наука, 1993. — С. 150.
- ↑ Козин С. А. Сокровенное сказание монголов. § 162-163.
- ↑ Рашид ад-Дин. Сборник летописей. — Т. 1, кн. 2. — С. 114.
- ↑ Мэн-да бэй-лу («Полное описание монголо-татар»). Прим. 151.