Мирнэй

Нэһилиэнньэлээх пуун
Мирнэй
Мииринэй
Былаах Гиэрбэ
62°32′00″ с. ш. 113°57′00″ в. д.
Дойду	Арассыыйа Арассыыйа
Устуоруйа уонна география
Төрүттэммитэ	1955
Иэнэ	123
Киин үрдүгэ	340
Кэм курдааһына	UTC+10 уонна UTC+9
Олохтоохтор
Олохтоох дьонун ахсаана	▲34 114 киһи (2024)
Сыыппара идентификатордар
Телефон кода	411 36
Почта индексэ	678170
ОКАТО кода	98404000000
ОКТМО кода	98631101001
мирный-саха.рф
Мирнэй (Арассыыйа) Мирнэй Москва
Логотип РУВИКИ.Медиа Биики Хааһахха миэдьийэ билэлэр

Мииринэй диэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин куората. Мииринэй улууhун киинэ. Олохтоохторун ахсаана 34 114 киhи (2024). Иирэлээх өрүскэ турар (Бүлүү бассейна).

Устуоруйа

1955 сыл бэс ыйын 13 күнэ Миирнэй куорат олохтоммут күнүнэн ааҕыллар, бу күн Саха Сирин арҕаа өттүгэр, билиҥҥи Мииринэй куорат аттыгар, геологтар этэрээттэрэ (Юрий Хабардин, Екатерина Елагина, Владимир Авдеенко, оробуочайдар Серафим Жуков, Григорий Герасимов, каюр Иннокентий Иевлев) алмаас таас үөскээбит сирин булбут — «Мир» диэн ааттаммыт кимбэрилиит туруупкатын. Бу күнтэн Арассыыйа алмааһы хостуур бырамыысыланнаһа сайдан барар. Санаттахха «Зарница» диэн ааттаммыт бастакы туруупканы билиҥҥи Удачнай куорат аттыгар биир сылынан эрдэ булбуттара, ол эрээри бастаан оччо перспективата суох дии санаан алмааһын хойут хостуур буолбуттара.

1956 сыл сэтинньи 30 күнүгэр оробуочай бөһүөлэк статуһун ылбыт; 1959 сыл муус устар 3 күнүгэр өрөспүүбүлүкэ иһинээҕи куорат буолбут; 1965 сыллаахха Миирнэй оройуонун киинэ буолбут.

1957 алмаас аһаҕас ньыманан хостооһуна саҕаламмыта («Мир» карьер), 44 сыл (2001 сылга диэри) үлэлээбитэ. 2001 сыллаахха карьер 525 миэтэрэ дириҥнээх уонна 1200 миэтэрэ кэтит этэ. «Удачная» (640 миэтэрэ дириҥнээх, 1600 х 2000 миэтэрэ сир үрдүгэр) карьертан ураты, саамай улахан этэ.

1957 сыллаахтан Саха АССР алмаас хостооһунунан трест үлэлиирэ, кэнники В. И. Ленин аатынан «Якуталмаз» производственнай уонна билим холбоһук. 1992 сыллаахха холбоһук «Алмазы России-Саха» («АЛРОСА») акционернай хампаанньаҕа кубулуйбута.

Этимология

Алмаастаах сир аттыгар нэһилиэнньэлээх пуун быһыытынан үөскээбитэ — «Мир» диэн кимберлит алмаастаах турба, онтон Мирнэй аатын ылбыта.

География

Куорат Саха Сирин арҕаатыгра турар, Иирэлээх өрүскэ (Бүлүү тардыыта). Дьокуускай куораттан ырааҕа «Вилюй» суолунан — 1072 км, салгынынан — 820 км.

Климат

Мирнэй Хотугу полушарие сымнаһыар зонатын саамай хоту өттүгэр баар. Климат сытыы континентальнай. Кыһын тымныы; сайын кылгас, ол эрээри сылаас. Куорат Уһук Хоту оройуоннарыгар киирэр.

Мирнэй килиимэтэ

Көрдөрүү	Тох.	Ол.	Кул.	Муус.	Ыам.	Бэс.	От.	Ат.	Бал.	Алт.	Сэт.	Ахс.	Сыл
Абсолютнай максимум, °C	−4	0,7	9,9	17,5	31,6	34,1	35,4	36,7	26,0	17,7	3,7	0,6	36,7
Орто максимум, °C	−27	−21,7	−10,5	0,2	10,1	20,0	23,2	19,3	9,5	−3,2	−18,4	−26,3	−2,1
Орто температура, °C	−30,4	−26	−16,2	−5,4	4,8	13,8	17,2	13,5	4,9	−6,9	−22,1	−29,6	−6,9
Орто минимум, °C	−33,8	−30,1	−21,5	−10,8	−0,1	8,1	11,7	8,4	1,0	−10,3	−25,6	−33,3	−11,4
Абсолютнай минимум, °C	−54,1	−53,6	−48,4	−31,8	−16,5	−5,5	−0,6	−4,2	−13,7	−33,4	−51,6	−53,2	−54,1
Сөҥүүлэр нуормалара, мм	12	9	12	15	24	46	53	47	32	31	22	15	317
Источник: Климат Мирного

Нэһилиэнньэ

Дьон ахсаана

1959	1967	1970	1979	1989	1992
5695	↗22 000	↗23 826	↗30 462	↗38 793	↗39 400
1996	1998	2000	2001	2002	2003
↘37 900	↘36 900	↘36 100	↗36 500	↗39 981	↗40 000
2005	2006	2007	2008	2009	2010
↘39 400	↘38 700	↘38 100	↘37 500	↘36 563	↗37 188
2011	2012	2013	2014	2015	2016
↘36 985	↘35 478	↘34 912	↘34 652	↘34 354	↗34 836
2017	2018	2019	2020	2021	2024
↗35 376	↘35 223	↗35 381	↗35 390	↘34 045	↗34 114

10 000

20 000

30 000

40 000

50 000

1989

2001

2007

2012

2017

2024

2020 сыллааҕы Бүтүн Арассыыйатааҕы нэһилиэнньэ биэрэпис түмүгүнэн, 2021 сыл алтынньы 1 күнүнээҕи туругунан, куорат нэһилиэнньэтин ахсаанынан Арассыыйа Федерациятыгар 1118 куораттан 453-с миэстэҕэ турар этэ.

Росстат 2024 сыл тохсунньу 1 күнүнээҕи дааннайынан, Мирнэй куоракка 34 114 киһи олороро.

Култуура тэрилтэлэрэ

• «Алмаас» Култуура дыбарыаһа (1980 сылга диэри «Металлург» Култуура уонна техника дыбарыаһа) — 1977 сыллаахха арыллыбыта;
• «Дьокуускай» тыйаатыр-кэнсиэрт киинэ;
• Мирнэйдээҕи киин куорат бибилэтиэкэтэ — 1960 сыллаахха арыллыбыта;
• Кыраайы үөрэтэр түмэл (АК «АЛРОСА» устуоруйатын түмэлэ) — 1986 сыллаахха арыллыбыт «Якуталмаз» устуоруйатын түмэлин базатыгар тэриллибитэ;
• Кимберлиттэр түмэллэрэ — 2002 сыллаахха арыллыбыта, тэрийээччинэн геолог Джемс Ильич Саврасов буолбута;
• Ботаническай саад — 2005 сыллаахха арыллыбыта;
• «Саха сирин Тыыннаах алмаастара» аан айылгы — 2009 сыллаахха арыллыбыта.

Үөрэхтээһин тэрилтэлэрэ

Билигин Мирнэйгэ 7 оскуола үлэлиир: 1 №-дээх оскуола, Политехническэй лицей, 7 №-дээх оскуола, 8 №-дээх оскуола, английскай тылы дириҥэтэн үөрэтэр 12 №-дээх оскуола, 26 №-дээх оскуола.

Мирнэйдээҕи техническэй колледж үлэлиир.

Архитектура, планировка

Улуус киинигэр икки болуоссат баар (иккиэн киин уулуссаҕа — Ленинградскай проспект). Биирдэстэригэр «Вилюй» ыалдьыт дьиэтэ, «Азимут» гостиница, мэрия, оройуон дьаһалтатын дьиэтэ уонна «Алмаз» Култуура Дыбарыаһа, атыныгар — «Дьокуускай» тыйаатыр-кэнсиэр киинэ, Кыайыы 30 сылын чиэһигэр пааматынньык, Сибитиэй Троица храма. Тихонов уулуссаҕа АК «АЛРОСА» алмааһы суортуур киинин дьиэтэ турар.

Мирнэй куорат панорамата, Мир карьертан көстүү

Галерея

• 
  Мииринэйгэ Алмааһы арыйааччыларга «Вилюйское кольцо» өйдөбүнньүк
• Сталиҥҥа пааматынньык
  Сталиҥҥа пааматынньык
• 
  Кыайыы 30 сылын болуоссата (кэнники былааҥҥа — Троица Живоначальнай сыаркаба)
• 
  «Зарница» гостиница
• 
  Универсальнай тыйаатыр-киинэ кэнсиэр киинэ «Якутск»
• 
  Улуус дьаһалтатын дьиэтэ
• 
  «Саха сирин тыыннаах алмаастара» зоопаркаҕа овцебык

Мииринэйтэн төрүттээх биллиилээх дьон

Новиков Андрей Евгеньевич - Мииринэйгэ, 1983 сыллаахха төрөөбүт, арассыыйатааҕы учуонай-мелиоратор, дассыан (2016), АБА бэрэпиэссэрэ (2022), АБА чилиэн-корреспондена (2022)АБА чилиэн-корреспондена (2022).

Каргинов Андрей Олегович - Мииринэйгэ, 1976 сыллаахха төрөөбүтэ, арассыыйа автогонщига, арассыыйа спордун үтүөлээх маастара, Дакар Ралли икки төгүллээх (2014 уонна 2020 сылларга) кыайыылааҕа.

Серге́й Анато́льевич Чмуне́вич — Мииринэйгэ 1989 сыллаахха олунньу 19 күнүгэр төрөөбүтэ, Кемеровоҕа олорор арассыыйа спортсмена, тренер. 2-с даннаах. Кёкусинкайга Арассыыйа спордун үтүөлээх маастара (2019). Норуоттар ардыларынааҕы кылаастаах Арассыыйа спордун маастара. Кёкусинкайга эр дьоҥҥо аан дойду икки төгүллээх чөмпүйүөнэ (2013, 2017) уонна эдэрдэргэ аан дойду чөмпүйүөнэ (2006), Арассыыйа үс төгүллээх чөмпүйүөнэ (2010, 2017, 2026)

Халиков Ренат Рамильевич 1981 сыллаахха бэс ыйын 29 күнүгэр Мииринэйгэ төрөөбүтэ — гвардия полколвнига, Киин байыаннай уокурук 41-с гвардейскай уопсай сэриилээх аармыйатын Кутузов уонна Суворов 2-с истиэпэннээх уордьаннардаах 74-с туспа Звенигородскай-Берлинскай гвардейскай мотострелковай биригээдэ хамандыыра, Арассыыйа Бэдэрээссийэтин сэбилэниилээх күүстэрин байыаннай сулууспалааҕа. Арассыыйа Бэдэрээссийэтин Дьоруойа.

Оксана Исмаиловна Равилова 1967 сыллаахха ыам ыйын 20 күнүгэр Мииринэйгэ төрөөбүт — сэбиэскэй уонна арассыыйатааҕы хаҥкыһыт. 1992, 1994 уонна 1998 сыллардааҕы кыһыҥҥы Олимпийскай оонньуулар кыттыылаахтара. 1995 сыллаахха спринтерскай многоборьеҕа аан дойду чөмпүйэнээтин үрүҥ көмүс призера, 1993 сыллаах аан дойду чөмпүйэнээтин боруонса призера.

Сигэлэр

• Официальный сайт городского поселения город Мирный Республика Саха (Якутия) (биллибэт). https://мирный-саха.рф. Сигэнии күнэ: 10 Муус устар 2025.
• Официальный сайт администрации района МО «Мирнинский район» РС (Якутия) (биллибэт). Архивировано из оригинала 22 Тохсунньу 2009 года.
• Официальный сайт администрации МО «Город Мирный» Мирнинского района РС (Якутия) (биллибэт). Архивировано из оригинала 4 Ахсынньы 2020 года.
• Мирный в энциклопедии «Мой город»
• Листы топографической карты P-49-XVII,XVIII (биллибэт). Архивировано из оригинала 5 Кулун тутар 2016 года. и P-50-XIII,XIV (биллибэт). Архивировано из оригинала 5 Кулун тутар 2016 года.