Күөрчэх

Күөрчэх
Күөрчэх
	Билэ:Күөрчэх.png
Национальнай кухняларга киирэр
	Саха аһа
Төрүт дойдута	Саха сирэ;
Бородуукталар
Сүрүн	чөчөгөй[d]; маҕан саахар[d]; сүөгэй; үүт; V. vitis-idaea; V. uliginosum; Дьэдьэн;
Биэрии
Аһылык көрүҥэ	үрүҥ ас[d]

Күөрчэх — чөчөгөйү анал ытыгынан ытыйан хойуннарыллыбыт үрүҥ ас^[2].

Астааһын

Иһит үстэн бииригэр сөрүүн чөчөгөйү эбэтэр сүөгэйи куталлар уонна ытыгынан күүгэҥҥэ ытыйаллар. Саахар, отон, сугун, дьэдьэн эбэтэр отон барыанньа кутуллуон сөп^[3]^[4]. Атын ньыма: иһиккэ чөчөгөйү уонна үүтү куталлар уонна тэҥник астыыллар. Күөрчэҕи килиэби уонна алаадьыны кытта биэрэллэр.

Таба үүтүттэн эмиэ күөрчэҕи оҥороллор^[5].

Күөрчэхтэн тоҥ күөрчэх эбэтэр «мартышки» диэн десерт астыыллар^[6]. Астыыр ньыма: быһыыга күөрчэх кутуллар уонна тоҥоруллар эбэтэр ньуосканан хаптаҕай бүлүүдэҕэ кутуллар уонна тоҥоруллар^[7].

Ытык

Ытык
Тоҥ күөрчэх

Тоҥ күөрчэх

Устуоруйа

В. Л. Серошевскай «Якуты. Опыт этнографического исследования» диэн үлэтигэр күөрчэҕи маннык ойуулуур: «олус минньигэс утах… саха сакалаата диэн ааты ылыан сөп»^[7].

Ричард Маак аска күл кутулларын туһунан суруйбута:

Якутки — большие мастерицы взбивать сливки (керчях или кюерчях), для приготовления которых в якутских хозяйствах имеется целый ряд мутовок весьма разнообразных форм. Взбивание производится обыкновенно весьма быстро и в погребе, сидя на льду, причем для скорейшего сбивания к сливкам, как говорят, прибавляют некоторое количество золы. В смешении с ягодами сбитые сливки носят название отонноох керчях.
— Р. К. Маак, Якуты. Опыт этнографического исследования. 1896 год

Күл быһыытынан аһылык туой буолуон сөп^[8].

Үгүстүк сүөгэйи муус тары кытта астааччылара. Сэдэхтик үүт суоҕуна уу куталлара, састаабыттан 1/3 ылара^[8].

Ас аата

Эдуард Пекарскай «Словарь якутского языка» айымньытыгар «күөрчэх» диэн ааты ытык илдьэр. Бу аат үрүҥ аһылыкка көспүтэ^[7].

Күөрчэх улуустааҕы ааттара баар: мооруос, дагда уонна көппөкү^[9]^[8].

Быһаарыылар

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Якуты. Саха (рус.)
↑ Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта. —V том. — Новосибирскай: Наука, 2008
↑ Абрамов, 2006, с. 24
↑ Николаев, 2010, с. 124
↑ Абрамов, 2006
↑ Что попробовать: салат “Индигирка”, строганина и десерт “Тоҥ күөрчэх” (биллибэт). https://ulus.media (2024). Сигэнии күнэ: 2 Муус устар 2025.
↑ ^7,0 ^7,1 ^7,2 Николаев, 2010, с. 123
↑ ^8,0 ^8,1 ^8,2 Саввин, 2005, с. 110
↑ Николаев, 2010, с. 110

Литература

Абрамов А. Ф. Технология производства якутских национальных молочных продуктов. — Якутск: Сахаполиграфиздат, 2006. — 108 с.
Николаев С. И. Пища якутов: (в свете соседних культур). — Якутск: Якутский край, 2010. — 165 с. — ISBN 978-5-89053-108-7
Саввин А. А. Пища якутов до развития земледелия. — Якутск: Сахаполиграфиздат, 2005. — 274 с. — ISBN 5-471-00224-5
Жилище, одежда и пища якутов. — Якутск: Типография Якутскаго областного управления, 1913. — 21 с.

Stub icon

Бу туһунан сиппэтэх ыстатыйа. Көннөрөн уонна эбэн биэрэн УРУБИИКИ көмөлөһүөххүн сөп.

[_0b4a0c5b57976ebe-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 Якуты. Саха (рус.)

[2] Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта. —V том. — Новосибирскай: Наука, 2008

[Абрамов—2006——24-3] Абрамов, 2006, с. 24

[Николаев—2010——124-4] Николаев, 2010, с. 124

[Абрамов—2006——-5] Абрамов, 2006

[6] Что попробовать: салат “Индигирка”, строганина и десерт “Тоҥ күөрчэх” (биллибэт). https://ulus.media (2024). Сигэнии күнэ: 2 Муус устар 2025.

[Николаев—2010——123-7] 7,0 ^7,1 ^7,2 Николаев, 2010, с. 123

[Саввин—2005——110-8] 8,0 ^8,1 ^8,2 Саввин, 2005, с. 110

[Николаев—2010——110-9] Николаев, 2010, с. 110

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]