Адыыг тыла

Адыыг тыла — адыыг омуктар тыллара.

Адыыг тыла абхааз-адыыг (арҕаа-кавказ) тыллар кэргэннэригэр киирэр.

Арассыыйаҕа Адыгеяҕа, Краснодаар кыраайын Лазаревскай уонна Туапсе оройуоннарыгар тарҕаммыт; ону таһынан Турцияҕа, Сирияҕа, Ливияҕа, Эгиипэккэ, Иорданияҕа балайда киэҥник, оттон Израильга уонна атын дойдуларга аҕыйахтык тарҕаммыт.

Арассыыйаҕа бу тылынан 117 489 киһи саҥарар (2010).

Алпабыыт

Адыыг тылын алпабыыта уонна буукубалар ааттара:

А а а	Б б бы	В в вы	Г г гы	Гу гу гуы	Гъ гъ гъы	Гъу гъу гъуы	Д д ды
Дж дж джы	Дз дз дзы	Дзу дзу дзуы	Е е йэ	(Ё ё) йо	Ж ж жы	Жъ жъ жъы	Жъу жъу жъуы
Жь жь жьы	З з зы	И и йы	Й й йы кІаку	К к* кы	Ку ку куы	Къ къ къы	Къу къу къуы
КІ кІ** кІы	КІу кІу кІуы	Л л лы	Лъ лъ лъы	ЛІ лІ лІы	М м мы	Н н ны	О о*** уэ
П п пы	ПІ пІ пІы	ПІу пІу пІуы	Р р ры	С с сы	Т т ты	ТІ тІ тІы	ТІу тІу тІуы
У у уы	Ф ф фы	Х х хы	Хъ хъ хъы	Хъу хъу хъуы	Хь хь хьы	Ц ц цы	Цу цу цуы
ЦІ цІ цІы	Ч ч чы	ЧІ чІ чІы	Ш ш шы	Шъ шъ шъы	ШІ шІ шІы	ШІу шІу шІуы	Щ щ щы
(Ъ ъ) пытэ тамыгь	Ы ы ы	(Ь ь) шъэбэ тамыгь	Э э э	(Ю ю) йыу	(Я я) йа	I Іы	Іу Іыу

Адыыг алпабыытыгар 64 буукубалаах: 7 аһаҕас дорҕоонноох уонна 57 бүтэй дорҕоонноох. ё, к, ъ, ь, ю, я буукубалар киирии тылларга туттуллаллар; «о» буукуба уэ/эу, кІ>чІ дифтону биэрэр. Урут алпаабыкка щІ, щІу буукубалар киирэллэр эбит. Адыыг тылыгар дорҕооннору (фонемалары) бэлиэтииргэ нуучча буукубалара туттуллаллар. Эбии биир буукуба туттуллар: I («палочка»).

Тыл дорҕооннорун сөпкө биэрэргэ (гортанных, губных, смычных, щелевых, боковых) «у», «ь», «ъ», «I» буукубалары кытта атын буукубалар холбуу туттуллаллар: гу, гь, гьу, къ, къу, кІ, кІу, жъ, жъу, шъ, шъу, шІ, шІу уо.д.а. Бу холбуу буукубалар тус туһунан дорҕоону (фонеманы) бэлиэтииллэр, холобур саха тылыгар: нь, дь курдук.

Кириллица	Омуктар ыккардыларынааҕы Фонетика Алпабыыта	Саҥарыыта	Тыллар
А а	aː	Билэ:Adygheа.oga	ачъэ, апчъы
Б б	b	Билэ:Adygheб.ogg	баджэ́, бэ
В в	v	Билэ:Adygheв.ogg	кэнау
Г г	ɣ	Билэ:Adygheг2.ogg	гыны́, чъыгы
	ɡ	Билэ:Adygheг.ogg
Гу гу	ɡʷ	Билэ:Adygheгу.ogg	гу, гущыӀ
Гъ гъ	ʁ	Билэ:Adygheгъ.ogg	гъатхэ́, гъэмаф
Гъу гъу	ʁʷ	Билэ:Adygheгъу.ogg	гъунэ́гъу, гъунджэ
Д д	d	Билэ:Adygheд.ogg	дыджы́, дахэ
Дж дж	dʒ	Билэ:Adygheдж.ogg	джан, лъэмыдж
Дз дз	dz	Билэ:Adygheдз.ogg	дзыо, дзын
Дзу дзу	dzʷ	Билэ:Adygheдзу.ogg	хьандзу, хьандзуачӀ
Е е	e ja aj	Билэ:Adygheе.ogg	ешэн, еплъы́н
(Ё ё)	o jo	Билэ:Adygheё.ogg	ёлк
Ж ж	ʒ	Билэ:Adygheж.ogg	жэ, жакӀэ
Жъ жъ	ʐ	Билэ:Adygheжъ.ogg	жъы, жъажъэ
Жъу жъу	ʐʷ	Билэ:Adygheжъу.ogg	жъун, жъуагъо
Жь жь	ʑ	Билэ:Adygheжь.ogg	жьыбгъэ, жьау
З з	z	Билэ:Adygheз.ogg	занкӀэ, зандэ
И и	i ə jə	Билэ:Adygheи.ogg	ихьан, икӀыпӀ
Й й	j	Билэ:Adygheй.ogg	йод, бай
К к	k	Билэ:Adygheк.ogg	кнопк, ручк
Ку ку	kʷ	Билэ:Adygheку.ogg	кушъэ, ку
Къ къ	q	Билэ:Adygheкъ.ogg	къалэ, къэкӀон
Къу къу	qʷ	Билэ:Adygheкъу.ogg	къухьэ, къушъхьэ
КӀ кӀ	kʼ kʼʲ tʃʼ	Билэ:Adygheкӏ.oga	кӀымаф, кӀыхьэ (кӀ, шкӀэ)
КӀу кӀу	kʷʼ	Билэ:Adygheкӏу.oga	кӀун, кӀуакӀэ
Л л	l	Билэ:Adygheл.ogg	лы, кӀалэ
	ɮ	Билэ:Adygheл2.ogg	блы
Лъ лъ	ɬ	Билэ:Adygheлъ.ogg	лъэбэкъу, лъащэ
ЛӀ лӀ	ɬʼ	Билэ:Adygheлӏ.oga	лӀы, лӀыгъэ
М м	m	Билэ:Adygheм.ogg	мэзы́, мэлы
Н н	n	Билэ:Adygheн.ogg	нэ, ны
О о	o w wa aw	Билэ:Adygheо.ogg	мощ, коны (о, осы, ощхы)
П п	p	Билэ:Adygheп.ogg	пэ, сапэ
ПӀ пӀ	pʼ	Билэ:Adygheпӏ.oga	пӀэ, пӀэшъхьагъ
ПӀу пӀу	pʷʼ	Билэ:Adygheпӏу.oga	пӀун, пӀур
Р р	r	Билэ:Adygheр.ogg	рикӀэн, риӀон
С с	s	Билэ:Adygheс.ogg	сэ, сэшхо
Т т	t	Билэ:Adygheт.ogg	тэтэ́жъ, тэ
ТӀ тӀ	tʼ	Билэ:Adygheтӏ.oga	тӀы, ятӀэ
ТӀу тӀу	tʷʼ	Билэ:Adygheтӏу.oga	тӀурыс, тӀурытӀу
У у	u w	Билэ:Adygheу.ogg	ушхун, убэн
Ф ф	f	Билэ:Adygheф.ogg	фыжьы́, фэен
Х х	x	Билэ:Adygheх.ogg	хы, хасэ
Хъ хъ	χ	Билэ:Adygheхъ.ogg	хъыен, пхъэн
Хъу хъу	χʷ	Билэ:Adygheхъу.ogg	хъун, хъурай
Хь хь	ħ	Билэ:Adygheхь.ogg	хьэ, хьаку
Ц ц	ts	Билэ:Adygheц.ogg	цагэ, цы
Цу цу	tsʷ	Билэ:Adygheцу.ogg	цуакъэ, цу
ЦӀ цӀ	tsʼ	Билэ:Adygheцӏ.oga	цӀынэ, цӀыфы
Ч ч	tʃ kʲ	Билэ:Adygheч.ogg	чэфы, чэты
ЧӀ чӀ	tʃʼ	Билэ:Adygheчӏ.oga	чӀыпӀэ, чӀыфэ
Чъ чъ	tʂ	Билэ:Adygheчъ.ogg	чъыгай, чъыӀэ
Ш ш	ʃ	Билэ:Adygheш.ogg	шы, шыблэ
Шъ шъ	ʂ	Билэ:Adygheшъ.ogg	пшъашъэ, шъабэ
Шъу шъу	ʂʷ	Билэ:Adygheшъу.ogg	шъугъуалэ, шъукъакӀу
ШӀ шӀ	ʃʼ	Билэ:Adygheшӏ.oga	шӀын, шӀэны́гъ
ШӀу шӀу	ʃʷʼ	Билэ:Adygheшӏу.oga	шӀуцӀэ, шӀуфэс
Щ щ	ɕ	Билэ:Adygheщ.ogg	щагу, щатэ
(Ъ ъ)	″
Ы ы	ə	Билэ:Adygheы.ogg	ыкӀи, зы
(Ь ь)	′
Э э	a	Билэ:Adygheэ.ogg	этаж, нэнэжъ
(Ю ю)	u ju	Билэ:Adygheю.ogg	Юсыф, Юныс
Я я	jaː	Билэ:Adygheя.ogg	яй, ябгэ
Ӏ	ʔ	Билэ:Adygheӏ.oga	Ӏэ, кӀасэ
Ӏу	ʔʷ	Билэ:Adygheӏу.oga	ӀукӀэн, Ӏусын, Ӏудан

Кириллица	Омуктар ыккардыларынааҕы Фонетика Алпабыыта
Гъу гъу	ʁʷə
Гъо гъо	ʁʷa
Жъу жъу	ʐʷə
Жъо жъо	ʐʷa
Ку ку	kʷə
Ко ко	kʷa
Къу къу	qʷə
Къо къо	qʷa
КӀу кӀу	kʷʼə
КӀо кӀо	kʷʼa
Шъу шъу	ʂʷə
Шъо шъо	ʂʷa
Ӏу	ʔʷə

Диалект буукубата

Кириллица	Омуктар ыккардыларынааҕы Фонетика Алпабыыта	Саҥарыыта	Тыллар
Гь гь	ɡʲ	Билэ:Adygheгь.ogg	гьанэ, гьэгун
Кь кь	kʲ	Билэ:Adygheкь.ogg	кьэт, кьэхьы, жакьэ
СӀ сӀ	sʼ	Билэ:Adygheсӏ.oga	сӀэ, шӀусӀэ
ФӀ фӀ	fʼ	Билэ:Adygheфӏ.oga	фӀы, фӀыцӀэ
Ху ху	xʷ	Билэ:Adygheху.ogg	хуабэ, махо, хужьы
Чу чу	tʃʷ	Билэ:Adygheчу.ogg	чуакъо, чу
ЩӀ щӀ	ɕʼ		щӀалэ
Ӏь	h	Ӏьыгь, Ӏьыдэдэм, дэӀьэ

Адыыг тылынан «Адыгэ макъ» («Адыыг куолаһа») хаһыат тахсар.